Nhiễm toan ceton là gì? Triệu chứng nhận biết và cách điều trị

Nhiễm toan ceton là một trong những biến chứng rất nghiêm trọng và nguy hiểm. Biến chứng thường xuất hiện nhiều ở người bệnh đái tháo đường và có thể gây tử vong nhanh chóng nếu không được cấp cứu kịp thời. Trong bài viết dưới đây, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết hơn về vấn đề này nhé.

Nhiễm toan ceton là gì?

Nhiễm toan ceton là tình trạng xảy ra khi lượng axit trong máu tiết ra quá nhiều (gọi là ceton). Chúng thường diễn ra khi cơ thể người bệnh không có đủ insulin để phân giải đường, khiến cho quá trình chuyển hóa lipid, protein và carbohydrate bị rối loạn. Biến chứng này thường xảy ra ở những người bị tiểu đường và có thể đe dọa đến tính mạng của người bệnh. Trung bình mỗi năm, cứ khoảng 1000 người thì có từ 5 đến 8 người gặp phải tình trạng nhiễm toan ceton.

Nhiễm toan ceton

Cơ chế nhiễm toan ceton

Cơ chế gây nhiễm toan ceton thường bắt đầu từ việc thiếu hụt insulin. Trong cơ thể, hormon này đóng vai trò là một chất trung gian giúp chuyển hóa glucose thành hợp chất glycogen dự trữ trong trong gan và mô mỡ. Nhờ có insulin, glycogen sẽ không bị phân giải ngược thành đường, giúp duy trì nồng độ glucose trong máu luôn ở mức ổn định. Đồng thời, chúng cũng có vai trò như một chiếc chìa khóa, cho phép glucose có thể đi vào được trong tế bào để chuyển hóa thành năng lượng được hay không.

Tuy nhiên, với những người bị tiểu đường type 1 hay một số phụ nữ trong giai đoạn mang thai, nồng độ insulin thường bị giảm thấp hơn rất nhiều. Khi thiếu hụt hormone này, lượng đường dự trữ trong cơ thể cũng bị suy giảm. Đồng thời, các tế bào cũng không thể tiếp nhận glucose để chuyển hóa thành năng lượng . Do đó, cơ thể sẽ điều chỉnh bằng cách phân giải các chất béo để tạo ra “thức ăn”cho tế bào. Tuy nhiên, quá trình phân giải này cũng tạo ra rất nhiều axit (gọi là ceton). Khi cơ thể bị tích tụ quá nhiều axit máu, người ta gọi đó là hiện tượng nhiễm toan ceton.

Bên cạnh, nhiễm toan ceton, bệnh tiểu đường còn gây ra căn bệnh võng mạc. Căn bệnh nguy hiểm có thể gây mù lòa. Cùng tìm hiểu về căn bệnh này qua: Bệnh võng mạc tiểu đường là gì? Có nguy hiểm không?

Triệu chứng nhiễm toan ceton do đái tháo đường

Nhiễm toan ceton do đái tháo đường là một biến chứng rất nguy hiểm. Do đó, bạn nên chú ý phát hiện những triệu chứng để có phương án giải quyết kịp thời. Khi bị nhiễm toan ceton, người bệnh sẽ có các triệu chứng sau:

  • Rơi vào trạng thái mệt mỏi, mơ màng, thậm chí suy giảm nhận thức
  • Các cơn đau bụng cũng có thể xuất hiện, kèm theo cảm giác buồn nôn, nôn
  • Người bệnh cảm thấy khát nhiều, muốn uống nhiều nước và tiểu tiện cũng rất thường xuyên
  • Nhìn từ bên ngoài sẽ thấy bệnh nhân thiếu nước trầm trọng, da, môi và lưỡi đều rất khô
  • Khi tiến hành khám sơ bộ, bác sĩ sẽ phát hiện nhịp tim nhanh hơn, song huyết áp lại giảm. Nồng độ glucose trong máu cao hơn 13,9 mmol/L
  • Hơi thở người bệnh sẽ có mùi táo chín (mùi ceton)
  • Thân nhiệt có giảm nhẹ do tĩnh mạch ngoài da bị giãn. Đây là dấu hiệu tương đối nguy hiểm, cần phải cấp cứu và xử trí kịp thời

Ngoài ra, bạn cũng nên nhanh chóng đưa bệnh nhân đến bệnh viện nếu có các dấu hiệu sau. Một là khi nồng độ glucose vượt quá 16,7 mmol/L. Hai là khi phát hiện nước tiểu có chứa ceton vượt quá mức cho phép. Ba là xuất hiện 2 hoặc nhiều triệu chứng cùng lúc kể trên.

Triệu chứng nhiễm toan ceton do đái tháo đường

Nguyên nhân nhiễm toan ceton đái tháo đường

  • Nguyên nhân chính gây nhiễm toan ceton chính là bệnh lý tiểu đường, mà cụ thể là do tình trạng thiếu hụt insulin. Điều này cũng có thể xảy ra khi người bệnh ngừng điều trị  bằng insulin, hoặc trong quá trình tiêm insulin xảy ra sai sót, không đúng kỹ thuật, người bệnh dùng thuốc hạ đường huyết không đúng cách, sai chỉ định.
  • Bên cạnh đó, nguyên nhân gây nhiễm toan ceton còn có thể xuất phát từ một số tổn thương, rối loạn về tinh thần hay thể chất. Ví dụ như stress, chấn thương, phẫu thuật, nhiễm trùng, tổn thương do lạm dụng rượu bia, ma túy.
  • Ngoài ra, các bệnh lý cấp tính hay bệnh lý về nội tiết như viêm tụy cấp, cường giáp, u tủy tuyến thận, cảm cúm, viêm phổi, nhiễm trùng tiêu hóa, viêm màng não,… cũng có thể dẫn đến tình trạng này.

Biến chứng nhiễm toan ceton

Khi xảy ra nhiễm toan ceton ở bệnh nhân đái tháo đường nếu không được chữa trị kịp thời thì có thể gây biến chứng nguy hiểm. Người bệnh hôn mê, thậm chí gây tử vong. Biến chứng nhiễm toan ceton đái tháo đường mặc dù có thể xảy ra ở bất cứ bệnh nhân nào nhưng đa số các trường hợp xảy ra ở người bệnh đái tháo đường type 1.

Chẩn đoán nhiễm toan ceton ở bệnh nhân đái tháo đường

Để chẩn đoán nhiễm toan ceton ở bệnh nhân đái tháo đường, các bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm, phân tích thành phần máu để xác định nồng độ ceton, axit và ceton trong máu. Bên cạnh đó, có thể sử dụng điện giải đồ, điện tâm đồ kết hợp với tổng phân tích nước tiểu để xác định chính xác tình trạng bệnh lý.

Ngoài ra, hiện tượng nhiễm toan ceton cũng có thể được phát hiện thông qua quan sát bệnh cảnh và các triệu chứng kể trên. Tuy nhiên, chúng thường không chính xác và dễ bị nhầm lẫn với các dấu hiệu của hiện tượng hạ huyết áp, rối loạn tâm thần hay đau bụng thông thường.

Điều trị nhiễm toan ceton do đái tháo đường

Nhiễm toan ceton do đái tháo đường là một biến chứng xảy ra do rối loạn chuyển hóa. Do đó, các phương pháp điều trị sẽ tập trung chủ yếu vào việc cân bằng môi trường nội môi bên trong cơ thể. Để làm được điều này, các bác sĩ sẽ lập một bảng theo dõi quá trình điều trị để ghi chép lại các chẩn đoán, xét nghiệm và đưa ra kế hoạch trị liệu. Thông thường, các biện pháp này thường bao gồm bù nước, bổ sung insulin, cân bằng điện giải, chống rối loạn toan kiềm và điều trị rối loạn tâm thần (nếu có).

Bổ sung insulin

Thiếu hụt insulin được xác định là nguyên nhân hàng đầu gây ra nhiễm toan ceton. Do đó, việc bổ sung hormon này cho người bệnh là rất cần thiết. Tuy nhiên, loại insulin tác dụng nhanh chỉ được sử dụng trong trường hợp biến chứng nghiêm trọng thông qua tiêm tĩnh mạch, tiêm bắp hoặc truyền trong nhiều giờ. Chỉ khi bệnh nhân đã tỉnh táo trở lại và có thể ăn uống, việc tiêm dưới da mới có thể được áp dụng. Việc bổ sung insulin không chỉ giúp nồng độ glucose trong máu ổn định, mà còn giúp các triệu chứng dần dần được cải thiện trở lại. Liệu trình bổ sung insulin cho người nhiễm toan ceton có thể được thay thế cho điều trị bệnh đái tháo đường.

Điều trị nhiễm toan ceton do đái tháo đường

Cân bằng điện giải và bồi phụ dịch

Bệnh nhân nhiễm toan ceton đái tháo đường đa số đều bị thiếu hụt dịch. Vì vậy, việc truyền dịch cho người bệnh là điều cần thiết. Tuy nhiên, lượng dịch bổ sung đối với mỗi người bệnh là khác nhau, tùy vào tình trạng sức khỏe cụ thể. Nếu lượng dịch bồi phụ không đủ thì khả năng hồi phục của người bệnh sẽ bị ảnh hưởng. Trong khi nếu lượng dịch bổ sung quá nhiều thì lại gây ra phù não và suy hô hấp.

Bồi phụ kali và phosphat

Hạ Kali máu thường xảy ra khi người bệnh nhiễm toan ceton bị nôn ói hoặc tiểu tiện quá nhiều. Trong khi việc hạ phosphat máu lại khiến người bệnh trở lên chán ăn, yếu cơ, mệt mỏi và loãng xương. Cả hai triệu chứng này đều có thể gặp ở người bị nhiễm toan ceton, song tỉ lệ gặp không quá phổ biến. Vì vậy, việc điều trị bằng cách bổ sung qua đường tiêm, đường uống chỉ được thực hiện khi nồng độ 2 chất này hạ xuống quá mức cho phép.

Điều trị nhiễm khuẩn

Trong trường hợp người bệnh nhiễm toan ceton do yếu tố nhiễm khuẩn, cần xác định rõ tác nhân gây nhiễm khuẩn là gì. Đồng thời, kết hợp các phương pháp điều trị khác song song với việc dùng thuốc kháng sinh.

Như vậy, nhiễm toan ceton là một biến chứng rất nguy hiểm và có thể đe dọa đến tính mạng của người bệnh. Bên cạnh những phương pháp điều trị bên trên, người bệnh cũng cần chủ động các biện pháp phòng ngừa như duy trì chế độ ăn uống, sinh hoạt lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ, theo dõi nồng độ đường huyết thường xuyên,… Đó mới là cách “chữa bệnh” tốt nhất, cho hiệu quả kịp thời!

>> Xem thêm: HDL-Cholesterol là gì? Chỉ số HDL-Cholesterol bình thường, cao và thấp

Bài viết được chỉnh sửa ngày 16 Tháng Tư, 2021

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *